Skip to main content

Bergara aldeko hiztegia

Ipurturkilla
Ipurturkilla , Ipurturkillia. Forficula auricularia. Marroi koloreko momorro txiki bat, ipurtaldean sarde edo urkila moduko bat duena. Ipurtsardea. · Tijereta. Irene Murgiondok eman digu hitz honen berri. Berak dioenez, gaztelaniaz "tijereta" edo lagunarteko hizkeraz "cortapichas" izenez ezagutzen ei da. San Migel baserriko Margaritaren ahotan jaso ei zuen. .
i . (a). Izenordaina. Zu (lagunartekoa). · Tú. Ik. íka.
. 1. (a). Juntagailua. Jada, dagoeneko. · Ya. Len autua zeukan baiña ia eztauka./ Eztakitt akabauta egongo dan ia partidua./ Goizian gaixoik zeuan baiña ia ondo dago. 2. (a). Juntagailua. Ea. · A ver. Ia noiz etortzen zaten gurera./ Ikusiko dou ia ze moduz dakizun leziñua.Sin. abér. Esamoldeak: ia gero . Juntagailua. Sin. aber gero. ía ba! . 1. (b). Interjekzioa. Ea bada! · A ver pues! Ia ba, ia ba! (errieta doinuan), ordua izangok lanian asteko.Sin. aber ba. 2. (b). Juntagailua. A ver si. Ia ba aurten uda ona daukagun.Sin. aber ba. 3. (a). Bai. · Ya. Besteak esandakoa baieztatzeko. .
ia gero . Juntagailua. Sin. aber gero.
Iaiua . Itxura onekua, abilla, argixa, (apuesto). "Oixe mutiko iaiua benetan!"
iá lo kreo . (c). Interjekzioa. Bai horixe. · Ya lo creo. Ia lo kreo. Akordatzeko modukuak zittuan arek. Eli.
iam , iañi. Ik. ilddía.
iar . Ik. ígar.
ibaazi . Ik. irabázi.
íbai
íbai , íbaixa. (b). Izena. Deba ibaia, eta munduko beste erreka handiak. · Rio grande. Ibaixak gaiñezka ein ddau Zubittan./ Ubera errekia Barruti parian sartzen da ibaixan. Hiztun onek beti erabili izan badute ere, jende asko da erreka besterik esaten ez duena..
ibargi , ibargixa. (d). Oñati. Eguzkibegia, egutera. Leku ibargixa da Larraña auzua.Ik. euzkí-bégi.
ibilgonia jantzi . Esapidea. "Ibiltzeko gona jantzi; eta beraz, etxean ez dela geratuko, parrandan edo ibilian baizik. Orrek ibilgonia jantzi dau eta zeak geldittuko dau. Sin. andafuerako soiñekua jantzi."Sin. andáfuerako soiñekúa jantzi.
ibilláldi , ibillaldíxa. (b). Izena. Caminata, rato de paseo. Bazkalostian ibillalditxo bat eitten dou egunero. "Ibilaldixa" dagoela edo egin dela esaten denean, ibilaldi luzea esan nahi du. Angiozartik Asentziora ibillaldixa dago.. Ik. ibilláldi.
ibíllera . 1. (b). Izena. ibilkera. Ibiltzeko era, ibilkera. · Manera de andar. Ibillera narrasa dauka gizon orrek./ Ibilleran antzemote jako basarrittara eztana. 2. (b). Izena. Andanza. Egunero Donostiatik bueltia ein biarra ezta ibillera ona./ Ibillera txarrak eitteittue gaurko gaztiak./ Gizaju orrek darabiz ibillerak. Besterik zehazten ez denean, ibilera txarrak edo gogorrak.
ibílli . /eu/user/3. ibili. Ibili ahoskatzen dute askok, adinekoek batez ere. 1. (a). da Aditza. Andar. Esamoldeak: anasetik kaifasenera ibili . (d). Esapidea. Oñati. Zerbait lortzeko atzera eta aurrera ibili. Azkenian konsegidu arek, Anasetik Kaifasenera ibilli ondoren. zabizten-zabizten . Esapidea. "Ibili eta ibili egin, ibili bitartean, jardun eta jardun. Oinddio ikusten nao, zabizten zabizten, Nekane ezkonduko dala zuek paiño lenao. Sin. ibilli-ibilli iñ; jokatu egiten da.» (Lar Antz).. Sin. ibilli-ibilli eiñ. ibilli-ibilli eiñ . /eu/user/3. Esapidea. "Zerbaitetan aritu, jardun. Ibilli-ibilli iñ, da oixe pasau jaku." (Lar Antz) dabillen lekuan . (c). Esapidea. "Edozein lekutan dabilela ere . Mutiko ori tripazorririk barik ibilliko da dabillen lekuan. andakatik mundakara ibilli . Esapidea. "Galduta edo noraezean ibili." (Lar Antz). Sin. nunbaittetik nunbaittera. 2. /eu/user/3. (c). Izena. ibili, -xa. Ibiltzea. · Caminata, el andar, el caminar, el viajar. Zuek ibilixa besteik eztaukazue buruan./ Ibilixak eztauka kalteik./ Ibilixan eztago otzik./ Ibilli bat eizu bazkaixa asentatzeko./ Arek eitten dittu ibillixak.Esamoldeak: ibilíxan-ibilíxan . (c). Esapidea. Ibiltzearen edo jardutearen poderioz. Ibilixan-ibilixan, azkenian ikasi ein zeban pelotan.
ibilttári , ibilttaríxa. (c). Izena. Oinez asko ibiltzen dena. · Andarín. Ibilttari amorratua zan gure tio. Ibilgailuz dabilenari ere bai gaur egun.
ída
ída , idía. (a). Izena. Pteridium aquilinum. Angiozar, Elgeta, Leintz, Ubera. ira. Garoa. · Helecho Idatan die gizonak.Sin. garo.
ídar
ídar , idárra. (b). Izena. botanika. Pisum sativum. Ilarra. · Guisante. Esamoldeak: idar-bárri , idar-bárrixak. (b). Izena. Guisantes frescos. Konejua saltsan jan dou idar-barrixekin.
idar-bárri , idar-bárrixak. (b). Izena. Guisantes frescos. Konejua saltsan jan dou idar-barrixekin.
idár-parra , idár-párria. (b). Izena. Idar landareei sartzen zaizkien makilatxo adardunak. · Palos que se colocan a las plantas de los guisantes. Idar-parrak eitten ibili naiz aixkoriakin.