Skip to main content

Bergara aldeko hiztegia

sáale , sáalia. Izena. Saralea. "Paja de maíz o el forraje seco que se da al ganado." (Izag Antz).
sáats
sáats , saátsa. (c). Izena. botanika. salix atrocinerea. Sahatsa, saratsa. · Sauce, salguera. Errekatxo ondotan batik bat hazi ohi den sastraka edo zuhaixka. Mordoa hazten da elkarren ondoan, eta esaerak dioenez lehenengo loratzen den zuhaitza da. Hemen, zuritu eta kurutzegixak egiteko erabiltzen dira. Kurutzegiak (sahats-makila zurituak) sortan jarri, puntan elauntza eta erromeroa ipini, abarka sokaz lotu eta Erremu Santu egunean elizara eramaten dira bedeinkatzera. Gero metro bete inguruko makilak egin, gurutze forma eman ezpaltxo batez, eta etxeko soro eta zelai guztietan jartzen dira. Txikiak ere egiten dira ateburuetarako.. Ik. kurútzegi.
sabéloi , sabéloixa. (d). Izena. Sabel-lohia. Umeak jaio berrian izan ohi duten kaspa. · Caspa infantil. Umiak eta jaio-berixan eukitze zebena; oiñ aiña etzittuan baiñau be itten-da, sendo sendua igual eukitze juen zera, sabeloixa. Klem.
sábi . 1. (d). Izena. Txertatu gabeko fruta arbola landarea. "La planta de un año o menor." (Izag Antz) Ik. sagar-sábi.
sabi
2. "Lurrari loreak edo zuhaitzak kendutakoan gelditzen zaion sustrai fin-fina. Sabiz beteta dago tiestua eta lurra aldatu biko jau lorei." (Lar Antz).
sabóre , saboría. (b). Izena. Sabor, gusto. Sabore onekua da sagar klase au.
ságar
ságar , sagárra. (a). Izena. botanika. malus domestica. Manzana, manzano. Zuhaitzari SAGAR ARBOLA ere bai. Bitan bereizten dira: gezak (dultzeak) eta garratzak. Zenbait sagar mota: agostu sagarra, boskantoia, esnaolia, frantzesa, guenetxe s., ipurberdia, kamusia, libra s., madari s., merkaliña, reineta zurixa eta beltza —edo errezil edo errege sagar zurixa eta beltza—, santiago s., san juan s., txori s., urdin s., urtebete s., zulote s., zuma s. . Esamoldeak: sagarra jo . (c). Aditza. Sagarra txikitu sagardoa egiteko. Ik. sagárra jóteko mákina. jansagar , jansagarra. Izena. "La manzana de comer." (Izag Oñ).
sagar-mákatz
sagar-mákatz , sagar-makátza. (d). Izena. botanika. malus sylvestris. Manzano silvestre. Ez da oso ugaria. Sagar txiki asko ematen du. .
sagár árbola , sagár árbolia. (a). Izena. Manzano. Ik. ságar.
sagar-joteko arka , sagar-joteko arkIa. Izena. Eibar. "Arca para machacar y trocear las manzanas para la sidra." (SB Eibetno).
sagar-mazo , sagar-mazua. Izena. Mazo para machacar manzanas. ·
sagárra jóteko mákina , sagárra jóteko mákinia. (c). Izena. Sagarra xehetzeko makina, gero tolarean sagardoa egin ahal izateko. Modu askotakoak omen. · Máquina de triturar manzana para sidra. Sagarra joteko makinia. Modu askotarakoak: batzuk eskuz eraitteko, au eskuz eraittekua da, beste batzuk motorrakin, beste batzuk e malakataia, esaten jakon, ganauakin ibiltzekua. Don.
sagárrerre , sagárrerria. (b). Izena. Manzana asada. Gaur sagarrerriak dauzkau. Antzuolan bergararrei "sagarrerriak" deitzen diete, haize asko dutelako edo..
sagar-sábi , sagar-sabíxa. (d). Izena. Sagar landarea, oraindik txertatu gabea. · Retoño de manzano sin injertar. Sagar-sabixa, gurian be Goiko Kainpian artu giñuan; landaratarako, gero mentau ta itteko. Klem. Mintegian hartu ohi da. Irisagarra ere erabili ohi da eginkizun honetarako. Sagarran azixa botatzen bok sagar-sabixa izengok eta bestela irisagarran zera izengok. Klem..
ságasti , ságastixa. (b). Izena. sasti, -xa. Manzanal. Sagasti ederrak dare Usurbillen.
sagu , sagúa. (a). Izena. xagu. Ratón. Ik. saguítxu.
sagú-apixa , sagú-apixia. (b). Izena. Nido de ratones. Segadoria errez trabatzen da sagu-apixekin.
saguítxu , saguitxúa. (c). Izena. satitxu. Sagu-itxua, satitxua; belardietan ibiltzen den sagu txiki muturzorrotza. · Musaraña. Saguitxuak, muturluze orrek. Klem. Sin. satero (Eib.).. Sin. sator-sagu. Ik. lur-ságu.
sagú-tranpa , sagú-tranpia. (b). Izena. xagu-tranpa. Trampa para atrapar ratones. Erosizu Erratzunian sagu-tranpia.
sagúzar
sagúzar , sagúzarra. (c). Izena. xaguzar, xaguxar. Murciélago. Azen.: ságuzar ere bai. .