Hiztegia: bilaketaren emaitza
Errore mezua
Notice: Undefined index: berba in Drupal\hiztegia\Controller\HiztegiaController->berbaEmaitza() (line 162 of modules/custom/hiztegia/src/Controller/HiztegiaController.php).
Drupal\hiztegia\Controller\HiztegiaController->berbaEmaitza(Object)
call_user_func_array(Array, Array) (Line: 123)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->Drupal\Core\EventSubscriber\{closure}() (Line: 564)
Drupal\Core\Render\Renderer->executeInRenderContext(Object, Object) (Line: 124)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->wrapControllerExecutionInRenderContext(Array, Array) (Line: 97)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->Drupal\Core\EventSubscriber\{closure}() (Line: 158)
Symfony\Component\HttpKernel\HttpKernel->handleRaw(Object, 1) (Line: 80)
Symfony\Component\HttpKernel\HttpKernel->handle(Object, 1, 1) (Line: 58)
Drupal\Core\StackMiddleware\Session->handle(Object, 1, 1) (Line: 48)
Drupal\Core\StackMiddleware\KernelPreHandle->handle(Object, 1, 1) (Line: 191)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->fetch(Object, 1, 1) (Line: 128)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->lookup(Object, 1, 1) (Line: 82)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->handle(Object, 1, 1) (Line: 48)
Drupal\Core\StackMiddleware\ReverseProxyMiddleware->handle(Object, 1, 1) (Line: 51)
Drupal\Core\StackMiddleware\NegotiationMiddleware->handle(Object, 1, 1) (Line: 23)
Stack\StackedHttpKernel->handle(Object, 1, 1) (Line: 708)
Drupal\Core\DrupalKernel->handle(Object) (Line: 19)
Notice: Trying to access array offset on value of type null in Drupal\hiztegia\Controller\HiztegiaController->berbaEmaitza() (line 162 of modules/custom/hiztegia/src/Controller/HiztegiaController.php).
Drupal\hiztegia\Controller\HiztegiaController->berbaEmaitza(Object)
call_user_func_array(Array, Array) (Line: 123)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->Drupal\Core\EventSubscriber\{closure}() (Line: 564)
Drupal\Core\Render\Renderer->executeInRenderContext(Object, Object) (Line: 124)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->wrapControllerExecutionInRenderContext(Array, Array) (Line: 97)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->Drupal\Core\EventSubscriber\{closure}() (Line: 158)
Symfony\Component\HttpKernel\HttpKernel->handleRaw(Object, 1) (Line: 80)
Symfony\Component\HttpKernel\HttpKernel->handle(Object, 1, 1) (Line: 58)
Drupal\Core\StackMiddleware\Session->handle(Object, 1, 1) (Line: 48)
Drupal\Core\StackMiddleware\KernelPreHandle->handle(Object, 1, 1) (Line: 191)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->fetch(Object, 1, 1) (Line: 128)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->lookup(Object, 1, 1) (Line: 82)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->handle(Object, 1, 1) (Line: 48)
Drupal\Core\StackMiddleware\ReverseProxyMiddleware->handle(Object, 1, 1) (Line: 51)
Drupal\Core\StackMiddleware\NegotiationMiddleware->handle(Object, 1, 1) (Line: 23)
Stack\StackedHttpKernel->handle(Object, 1, 1) (Line: 708)
Drupal\Core\DrupalKernel->handle(Object) (Line: 19)
Notice: Trying to access array offset on value of type null in Drupal\hiztegia\Controller\HiztegiaController->berbaEmaitza() (line 169 of modules/custom/hiztegia/src/Controller/HiztegiaController.php).
Drupal\hiztegia\Controller\HiztegiaController->berbaEmaitza(Object)
call_user_func_array(Array, Array) (Line: 123)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->Drupal\Core\EventSubscriber\{closure}() (Line: 564)
Drupal\Core\Render\Renderer->executeInRenderContext(Object, Object) (Line: 124)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->wrapControllerExecutionInRenderContext(Array, Array) (Line: 97)
Drupal\Core\EventSubscriber\EarlyRenderingControllerWrapperSubscriber->Drupal\Core\EventSubscriber\{closure}() (Line: 158)
Symfony\Component\HttpKernel\HttpKernel->handleRaw(Object, 1) (Line: 80)
Symfony\Component\HttpKernel\HttpKernel->handle(Object, 1, 1) (Line: 58)
Drupal\Core\StackMiddleware\Session->handle(Object, 1, 1) (Line: 48)
Drupal\Core\StackMiddleware\KernelPreHandle->handle(Object, 1, 1) (Line: 191)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->fetch(Object, 1, 1) (Line: 128)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->lookup(Object, 1, 1) (Line: 82)
Drupal\page_cache\StackMiddleware\PageCache->handle(Object, 1, 1) (Line: 48)
Drupal\Core\StackMiddleware\ReverseProxyMiddleware->handle(Object, 1, 1) (Line: 51)
Drupal\Core\StackMiddleware\NegotiationMiddleware->handle(Object, 1, 1) (Line: 23)
Stack\StackedHttpKernel->handle(Object, 1, 1) (Line: 708)
Drupal\Core\DrupalKernel->handle(Object) (Line: 19)
Bilaketa azkarra Bilaketa aurreratua
búru.
1.buru, burúa.
(a).
Izena.
Cabeza.
2.buru, burúa.
(a).
Norbera: nere burua, bere burua, etab.
“Arek ondo ezautzen jok bere burua.”
Esamoldeak:
2.buru, burúa.
(a).
Norbera: nere burua, bere burua, etab.
“Arek ondo ezautzen jok bere burua.”
burúan artu.
(b).
Memorizar, retener en la memoria.
“Esan zostan baiña eneban buruan artu aren telefono numerua.”
burúan gorde, goguan artu.
burútik etára eráiñ.
(d).
Esapidea.
Buruan sartutakoa atera.
“Ezin dotsa burutik etara eraiñ eztala bere kulpia.”
Ezezkoetan, batik bat. Hilarik, ezin zuela nahita ere erdaraz egin, esateko darabil. Entendidu bai, baiña dana gaixki. «La» esan bia dan lekuan «lo», «lo» esan bia dan lekuan «pe», dana aldrebes. Eta aura eztao burutik etara eraitteik neri
.
burúa joán.
1.burua joan.
(c).
Zorabiatu. · Marearse.
“Lagunduidazu, edozein momentutan burua joaten jata ta; eztakitt tensiño bajua-ero.”
2.burua joan.
(c).
Delirar (hil aurrean, adibidez).
“Burua be jun jako, galdu jako, ta oso gaizki dago. Don.”
burúan euki.
(b).
Esapidea.
Recordar, retener en la memoria.
“Oinddio buruan daukat zuen aittajunak esan zostana.”
gogúan euki.
buruan geldittu.
(b).
Esapidea.
buruan geratu.
Fijarse en la memoria.
“Buruan geldittu jatan Egileorren bertsua./ Euruak zenbat balio daben milla aldiz entzun juat, baiña etxatak buruan geratzen.”
burúan gorde.
(b).
Esapidea.
Memorizar.
Ik. buruan artu, goguan artu, goguan gorde.
burúan jarri.
(b).
Esapidea.
Ocurrirse, antojarse.
“Buruan jarri jakon fraille joan bia zebala ta etzeban etsi joan arte.”
burúan sartu.
buruan lokie izan.
Esapidea.
Leintz.
Zeharo normala ez izan.
“"Este día de bautizo, los niños de la casa, los vecinos y demás allegados son obsequiados con pan y queso, ya que, de no hacerlo, el niño”
burúan sartu.
(a).
Esapidea.
Ocurrise, meterse en la cabeza.
“Bein buruan gauza bat sartze jakonian, adios.”
burúan jarri.
burúko ílletaraiño aspértu.
(d).
Esapidea.
Kokoteraino jarri.
“Aspertu giñan buruko illetaraiño (motxaillekin). Mertz.”
burúra etorri.
(b).
Esapidea.
Venirle en mente, acordarse.
“Burura etorri jakon guztia esan zotsan./ Etxata burura etortzen aren izena.”
burúra igo.
(b).
Esapidea.
Subirse a la cabeza.
“Realian jokatzen dabenetik famia burura igo jako.”
burúra jo.
(b).
Edanak, batez ere, burura igo edo buruko mina eman.
“Txakolin asko ez eik eran, orrek burura jote jok eta.”
burútik (gora) eiñ.
dio
Esapidea.
burútik (gora) eráiñ.
Amorratu eragin, higuindu.
“Aurtengo udan umiak burutik ein ddoste./ Len ijittuak burutik gora eitten ”
burúzkainka eiñ.
burútik éindda égon.
(b).
Esapidea.
burutik jota egon, endredauta egon.
Zoratuta egon.
“Tontokerixa orrek eitteko burutik eindda egon bia da.”
burútik joán.
(a).
Esapidea.
Ahaztu.
“Ziero burutik joanda neukan afaixa geunkana.”
buruan.
(c).
Poderioz, puruz.
búruz.
1.buruz.
(a).
De memoria.
“Buruz dazki matrikula guztiak.”
2.buruz.
(a).
Con la cabeza.
“Baloia buruz jo dau. ”
burutik joanda egon.
Esapidea.
Zoro samartuta egon.
“Ori puxkat burutik joanda dago. ”
búruz béra.
(a).
Cabeza abajo.
“Buruz bera jausi zan arbolatik.”
ez búru ta ez ánka.
(b).
Esapidea.
Ni pies ni cabeza.
“Esan dozunak eztauka ez buru ta ez anka.”
póspoluak baiño búru gutxíao éuki.
(c).
Esapidea.
Zentzun gutxi izan.
bere burúa bóta.
(b).
Esapidea.
Suicidarse.
“Zubittik bera bota zeban bere burua./ Trenai bota zotsan bere burua.”
ZERI bota, ibilgailuei (trena, autoa) denean. NORA bota, bestela. Bere burua ill ere bai.
.
buru-buru ibilli.
Esapidea.
Antzuola.
"Denen ahotan ibili.
“Kontu ori buru-buru dabil." (Lar Antz).”
bólo-bólo ibili.
burúa apúrtu.
(a).
Esapidea.
Devanarse los sesos.
“Ordenadorian burua apurtzen ibilli nitzan atsalde guztia gauza bat asmau ezindda.”
burúa berótu.
(b).
Esapidea.
Calentar los cascos.
“Lagunak berotu zotsen burua Indiara joateko.”
burúa erakútsi.
(c).
Esapidea.
Nabarmendu. · Hacer ostentación.
“Bere burua erakustearren iñundienak eitteittue batzuk. ”
burúa galdu.
(b).
Esapidea.
Zoratu, zentzuna galdu. · Enloquecer, perder el juicio.
“Burua ziero galduta ei dauka./ Fulana bategaittik galdu zeban burua. ”
burua jaso.
1.burua jaso.
(c).
Esapidea.
Aurrera irten.
“Taberna orrek burua jaso orduko urte batzuk pasauko die.”
2.burua jaso.
(c).
Esapidea.
Animoak hartu, adoretu.
“Andria il jakonetik burua jaso ezindda dabil.”
Ezezkoetan batik bat..
buruai bueltak emon.
(b).
Esapidea.
Asko pentsatu.
“Buruai bueltak emun arren etxakixat ze ein ddoten karteriakin. ”
burúa makúrtu.
(b).
Esapidea.
Agachar la cabeza, humillarse.
“Aura, burua ez makurtzearren kapaz da edozer astakerixa eitteko. ”
3.buru, burúa.
(a).
Izena.
Memoria, talento, mente, juicio.
“Eztauka makaleko burua guzti ori buruan eukitzeko./ Azkenerarte etzeban galdu burua.”
Esamoldeak:
txantxangorrixak baiño buru gutxiago euki.
(c).
Esapidea.
Buru gutxi izan.
4.buru, burúa.
(b).
Izena.
Cabecilla, jefe.
“Oixe da PNVko burua.”
5.buru, burúa.
(b).
Izena.
Unidades, cabezas, espigas... de hortalizas y cereales.
“Galburu ederrak dare aurten.”
Artaburu, galburu, azaburu, kipulaburu..., konposatuen bigarren zati gisa gehienbat. Bakarrik ere bai: Aurten letxugak eztabe buruik eiñ..
6.buru, burúa.
(c).
Izena.
Cabeza(s) de ganado.
“Pastore onak eztau esan biar ze buru dauzkan. Don.”
7.buru, burúa.
(b).
Izena.
Orratz, pospolo, iltze edo gisakoen alde lodia.
“Burua falta jako ultza oni.”
1.buru, burúa.
(a).
Izena.
Cabeza.
2.buru, burúa.
(a).
Norbera: nere burua, bere burua, etab.
“Arek ondo ezautzen jok bere burua.”
Esamoldeak:
2.buru, burúa.
(a).
Norbera: nere burua, bere burua, etab.
“Arek ondo ezautzen jok bere burua.”
burúan artu.
(b).
Memorizar, retener en la memoria.
“Esan zostan baiña eneban buruan artu aren telefono numerua.”
burúan gorde, goguan artu.
burútik etára eráiñ.
(d).
Esapidea.
Buruan sartutakoa atera.
“Ezin dotsa burutik etara eraiñ eztala bere kulpia.”
Ezezkoetan, batik bat. Hilarik, ezin zuela nahita ere erdaraz egin, esateko darabil. Entendidu bai, baiña dana gaixki. «La» esan bia dan lekuan «lo», «lo» esan bia dan lekuan «pe», dana aldrebes. Eta aura eztao burutik etara eraitteik neri
.
burúa joán.
1.burua joan.
(c).
Zorabiatu. · Marearse.
“Lagunduidazu, edozein momentutan burua joaten jata ta; eztakitt tensiño bajua-ero.”
2.burua joan.
(c).
Delirar (hil aurrean, adibidez).
“Burua be jun jako, galdu jako, ta oso gaizki dago. Don.”
burúan euki.
(b).
Esapidea.
Recordar, retener en la memoria.
“Oinddio buruan daukat zuen aittajunak esan zostana.”
gogúan euki.
buruan geldittu.
(b).
Esapidea.
buruan geratu.
Fijarse en la memoria.
“Buruan geldittu jatan Egileorren bertsua./ Euruak zenbat balio daben milla aldiz entzun juat, baiña etxatak buruan geratzen.”
burúan gorde.
(b).
Esapidea.
Memorizar.
Ik. buruan artu, goguan artu, goguan gorde.
burúan jarri.
(b).
Esapidea.
Ocurrirse, antojarse.
“Buruan jarri jakon fraille joan bia zebala ta etzeban etsi joan arte.”
burúan sartu.
buruan lokie izan.
Esapidea.
Leintz.
Zeharo normala ez izan.
“"Este día de bautizo, los niños de la casa, los vecinos y demás allegados son obsequiados con pan y queso, ya que, de no hacerlo, el niño”
burúan sartu.
(a).
Esapidea.
Ocurrise, meterse en la cabeza.
“Bein buruan gauza bat sartze jakonian, adios.”
burúan jarri.
burúko ílletaraiño aspértu.
(d).
Esapidea.
Kokoteraino jarri.
“Aspertu giñan buruko illetaraiño (motxaillekin). Mertz.”
burúra etorri.
(b).
Esapidea.
Venirle en mente, acordarse.
“Burura etorri jakon guztia esan zotsan./ Etxata burura etortzen aren izena.”
burúra igo.
(b).
Esapidea.
Subirse a la cabeza.
“Realian jokatzen dabenetik famia burura igo jako.”
burúra jo.
(b).
Edanak, batez ere, burura igo edo buruko mina eman.
“Txakolin asko ez eik eran, orrek burura jote jok eta.”
burútik (gora) eiñ.
dio
Esapidea.
burútik (gora) eráiñ.
Amorratu eragin, higuindu.
“Aurtengo udan umiak burutik ein ddoste./ Len ijittuak burutik gora eitten ”
burúzkainka eiñ.
burútik éindda égon.
(b).
Esapidea.
burutik jota egon, endredauta egon.
Zoratuta egon.
“Tontokerixa orrek eitteko burutik eindda egon bia da.”
burútik joán.
(a).
Esapidea.
Ahaztu.
“Ziero burutik joanda neukan afaixa geunkana.”
buruan.
(c).
Poderioz, puruz.
búruz.
1.buruz.
(a).
De memoria.
“Buruz dazki matrikula guztiak.”
2.buruz.
(a).
Con la cabeza.
“Baloia buruz jo dau. ”
burutik joanda egon.
Esapidea.
Zoro samartuta egon.
“Ori puxkat burutik joanda dago. ”
búruz béra.
(a).
Cabeza abajo.
“Buruz bera jausi zan arbolatik.”
ez búru ta ez ánka.
(b).
Esapidea.
Ni pies ni cabeza.
“Esan dozunak eztauka ez buru ta ez anka.”
póspoluak baiño búru gutxíao éuki.
(c).
Esapidea.
Zentzun gutxi izan.
bere burúa bóta.
(b).
Esapidea.
Suicidarse.
“Zubittik bera bota zeban bere burua./ Trenai bota zotsan bere burua.”
ZERI bota, ibilgailuei (trena, autoa) denean. NORA bota, bestela. Bere burua ill ere bai.
.
buru-buru ibilli.
Esapidea.
Antzuola.
"Denen ahotan ibili.
“Kontu ori buru-buru dabil." (Lar Antz).”
bólo-bólo ibili.
burúa apúrtu.
(a).
Esapidea.
Devanarse los sesos.
“Ordenadorian burua apurtzen ibilli nitzan atsalde guztia gauza bat asmau ezindda.”
burúa berótu.
(b).
Esapidea.
Calentar los cascos.
“Lagunak berotu zotsen burua Indiara joateko.”
burúa erakútsi.
(c).
Esapidea.
Nabarmendu. · Hacer ostentación.
“Bere burua erakustearren iñundienak eitteittue batzuk. ”
burúa galdu.
(b).
Esapidea.
Zoratu, zentzuna galdu. · Enloquecer, perder el juicio.
“Burua ziero galduta ei dauka./ Fulana bategaittik galdu zeban burua. ”
burua jaso.
1.burua jaso.
(c).
Esapidea.
Aurrera irten.
“Taberna orrek burua jaso orduko urte batzuk pasauko die.”
2.burua jaso.
(c).
Esapidea.
Animoak hartu, adoretu.
“Andria il jakonetik burua jaso ezindda dabil.”
Ezezkoetan batik bat..
buruai bueltak emon.
(b).
Esapidea.
Asko pentsatu.
“Buruai bueltak emun arren etxakixat ze ein ddoten karteriakin. ”
burúa makúrtu.
(b).
Esapidea.
Agachar la cabeza, humillarse.
“Aura, burua ez makurtzearren kapaz da edozer astakerixa eitteko. ”
3.buru, burúa.
(a).
Izena.
Memoria, talento, mente, juicio.
“Eztauka makaleko burua guzti ori buruan eukitzeko./ Azkenerarte etzeban galdu burua.”
Esamoldeak:
txantxangorrixak baiño buru gutxiago euki.
(c).
Esapidea.
Buru gutxi izan.
4.buru, burúa.
(b).
Izena.
Cabecilla, jefe.
“Oixe da PNVko burua.”
5.buru, burúa.
(b).
Izena.
Unidades, cabezas, espigas... de hortalizas y cereales.
“Galburu ederrak dare aurten.”
Artaburu, galburu, azaburu, kipulaburu..., konposatuen bigarren zati gisa gehienbat. Bakarrik ere bai: Aurten letxugak eztabe buruik eiñ..
6.buru, burúa.
(c).
Izena.
Cabeza(s) de ganado.
“Pastore onak eztau esan biar ze buru dauzkan. Don.”
7.buru, burúa.
(b).
Izena.
Orratz, pospolo, iltze edo gisakoen alde lodia.
“Burua falta jako ultza oni.”
zuríttu.
1.zurittu.
(a).
du
Aditza.
Zuriz pintatu. · Blanquear, pintar de blanco.
“Etxiak zuritzeko pinturia erregalatzen i dabe.”
2.zurittu.
(b).
da
Aditza.
Kolorea mudatu, zurbildu.
“Galantak entzun arren ezta zurittuko./ Momentu baten zurittu zan da lurrera jausi zan.”
3.zurittu.
(b).
du
Aditza.
Elurra lur gainean jantzi. · Cuajar la nieve.
“Edurra eiñ arren eztau zurittu.”
4.zurittu.
(b).
du
Aditza.
Pelar una fruta, un caramelo, etc.
“Aitta, zurittuidazu naranja au.”
5.zurittu.
(c).
du
Aditza.
Justificar.
“Bere jefia zurittu ezindda bajaukak neikua lan./ Orrekin bere burua zurittu nai izan dau.”
BERE BURUA ZURITTU, gehienbat..
Esamoldeak:
bere burua zurittu, gehienbat.
Bere burua zurittu, gehienbat.
6.zurittu.
(b).
zaio
Aditza.
Ilea urdindu.
“Zela zurittu jatzun burua!”
7.zurittu.
(d).
du
Aditza.
Apostua onartu. · Aceptar una apuesta.
“Zurittu nai bok, zurittu.”
8.zurittu.
(d).
Aditza.
Zorrak ordaindu. · Pagar deudas.
“Alde guztietan zorrak jeuzkan baiña aittak zuritze juan.”
9.zurittu, zurittúa.
(c).
Izena.
Zuriz pintatzea.
“Ondo etorriko jako etxeaurriai zurittu bat.”
1.zurittu.
(a).
du
Aditza.
Zuriz pintatu. · Blanquear, pintar de blanco.
“Etxiak zuritzeko pinturia erregalatzen i dabe.”
2.zurittu.
(b).
da
Aditza.
Kolorea mudatu, zurbildu.
“Galantak entzun arren ezta zurittuko./ Momentu baten zurittu zan da lurrera jausi zan.”
3.zurittu.
(b).
du
Aditza.
Elurra lur gainean jantzi. · Cuajar la nieve.
“Edurra eiñ arren eztau zurittu.”
4.zurittu.
(b).
du
Aditza.
Pelar una fruta, un caramelo, etc.
“Aitta, zurittuidazu naranja au.”
5.zurittu.
(c).
du
Aditza.
Justificar.
“Bere jefia zurittu ezindda bajaukak neikua lan./ Orrekin bere burua zurittu nai izan dau.”
BERE BURUA ZURITTU, gehienbat..
Esamoldeak:
bere burua zurittu, gehienbat.
Bere burua zurittu, gehienbat.
6.zurittu.
(b).
zaio
Aditza.
Ilea urdindu.
“Zela zurittu jatzun burua!”
7.zurittu.
(d).
du
Aditza.
Apostua onartu. · Aceptar una apuesta.
“Zurittu nai bok, zurittu.”
8.zurittu.
(d).
Aditza.
Zorrak ordaindu. · Pagar deudas.
“Alde guztietan zorrak jeuzkan baiña aittak zuritze juan.”
9.zurittu, zurittúa.
(c).
Izena.
Zuriz pintatzea.
“Ondo etorriko jako etxeaurriai zurittu bat.”
batu.
1.batu.
(a).
da
du
Aditza.
Reunir-se.
“Jente mordua batu da frontoian.”
Esamoldeak:
juntia batu.
(c).
Batzarra bildu.
“Martiko lelengo domekan geratu giñan juntia batzekotan. ”
2.batu.
(a).
du
Aditza.
Recoger.
“Baba batzera goiaz gero.”
Esamoldeak:
bere buruai fama txarra batu.
(c).
Esapidea.
Ospe txarra bereganatu.
“ Arek pe, bape kulpa barik, fama edarra batu jotsak bere buruai. Klem.”
3.batu.
(a).
du
Aditza.
Envolver.
“Papelian batuidazu liburua.”
4.batu.
(c).
du
Aditza.
Esnea jetzi. Ordeñar.
“Esniak batutakuan afaldukou.”
Gutxi erabilia. Baserri gehienetan jatxi.
.
jarétxi, eratxi, jatxi.
5.batu.
(c).
du
Aditza.
Cerrar o entornar la puerta, los ojos, etc.
“Gero etxetik urtetzen dozunian batu atia./ Gau guztian eztot begirik batu.”
Sarri esaten da azken esaldi hau lorik egin ez denean.
.
1.batu.
(a).
da
du
Aditza.
Reunir-se.
“Jente mordua batu da frontoian.”
Esamoldeak:
juntia batu.
(c).
Batzarra bildu.
“Martiko lelengo domekan geratu giñan juntia batzekotan. ”
2.batu.
(a).
du
Aditza.
Recoger.
“Baba batzera goiaz gero.”
Esamoldeak:
bere buruai fama txarra batu.
(c).
Esapidea.
Ospe txarra bereganatu.
“ Arek pe, bape kulpa barik, fama edarra batu jotsak bere buruai. Klem.”
3.batu.
(a).
du
Aditza.
Envolver.
“Papelian batuidazu liburua.”
4.batu.
(c).
du
Aditza.
Esnea jetzi. Ordeñar.
“Esniak batutakuan afaldukou.”
Gutxi erabilia. Baserri gehienetan jatxi.
.
jarétxi, eratxi, jatxi.
5.batu.
(c).
du
Aditza.
Cerrar o entornar la puerta, los ojos, etc.
“Gero etxetik urtetzen dozunian batu atia./ Gau guztian eztot begirik batu.”
Sarri esaten da azken esaldi hau lorik egin ez denean.
.
étxe.
Izena.
ohar bat
1.etxe, etxía.
(a).
Izena.
Casa. JJp.k batzuetan etxe eta beste batzuetan itxe dio.
“Nere anae zarran etxera ezkonduta. Alde ein i zun itxetik. Jun zan itxuria itxez itxe bezela.”
Esaerak:
Gatzik baeko etxian goizeko saldia arratsian.
Esaera.
"Ganorarik gabeko etxean, goizeko salda arratsean." (Lar Antz)
Etxia beti eske.
Esaera.
"Etxean beti dago egin beharreko lanen edo konponketaren bat." (Lar Antz).
Etxetako kontuak abiak daki (arek baleki berba itten).
(a).
Esaera.
Habea etxe guztietan dagoenez, etxeko berri guztiak dakizki. (Lar Antz).
"Sin. etxetako berri izaten dabe gelatzak eta okasiñuak." (Lar Antz)..
Etxe uts, demanda uts.
Esaera.
Antzuola.
Etxe utsa, gerra utsa.
"Ezer ez dagoen etxean, demanda besterik ez" (Lar Antz).
Nere etxe pobria, Burgos baiño obia.
Esaera.
Norberaren etxea onena (Izag Oñ)
.
Bere etxe pobria, erregiana baiño obia.
Esaera.
(Lar Antz).
Esamoldeak:
zu etxerako.
(b).
Esapidea.
Neska mutikoak, batik bat, goraipatu nahi direnean esan ohi dena.
“Datorren urtian be zu etxerako. ”
etxían-etxían.
(d).
AdberbioaEsapidea.
Etxe guztietan.
“Gaur etxian-etxian dao erropia sobre, gurian aurrenengo dala. Hil.”
etxia jaso.
(b).
Esapidea.
Etxeko txukunketa-lanak egin.
“Gaur zeuri tokatze jatzu etxia jasotzia. ”
etxia jan.
(c).
Esapidea.
Aberastasun guztiak xahutu.
“Jokuan biziau zan bai, eta etxia jan zeban. ”
etxerako modukua izan.
(c).
Esapidea.
Familiako kide izateko egokia izan.
“Etxerako moduko neskia dok eta ez litzakek iretzako gaizki etorriko. (SM Zirik).”
2.etxe, etxia.
Izena.
Hitz konposatuen bigarren osagai gisa, armazoia, eskulekua, egitura.
ohar bat
1.etxe, etxía.
(a).
Izena.
Casa. JJp.k batzuetan etxe eta beste batzuetan itxe dio.
“Nere anae zarran etxera ezkonduta. Alde ein i zun itxetik. Jun zan itxuria itxez itxe bezela.”
Esaerak:
Gatzik baeko etxian goizeko saldia arratsian.
Esaera.
"Ganorarik gabeko etxean, goizeko salda arratsean." (Lar Antz)
Etxia beti eske.
Esaera.
"Etxean beti dago egin beharreko lanen edo konponketaren bat." (Lar Antz).
Etxetako kontuak abiak daki (arek baleki berba itten).
(a).
Esaera.
Habea etxe guztietan dagoenez, etxeko berri guztiak dakizki. (Lar Antz).
"Sin. etxetako berri izaten dabe gelatzak eta okasiñuak." (Lar Antz)..
Etxe uts, demanda uts.
Esaera.
Antzuola.
Etxe utsa, gerra utsa.
"Ezer ez dagoen etxean, demanda besterik ez" (Lar Antz).
Nere etxe pobria, Burgos baiño obia.
Esaera.
Norberaren etxea onena (Izag Oñ)
.
Bere etxe pobria, erregiana baiño obia.
Esaera.
(Lar Antz).
Esamoldeak:
zu etxerako.
(b).
Esapidea.
Neska mutikoak, batik bat, goraipatu nahi direnean esan ohi dena.
“Datorren urtian be zu etxerako. ”
etxían-etxían.
(d).
AdberbioaEsapidea.
Etxe guztietan.
“Gaur etxian-etxian dao erropia sobre, gurian aurrenengo dala. Hil.”
etxia jaso.
(b).
Esapidea.
Etxeko txukunketa-lanak egin.
“Gaur zeuri tokatze jatzu etxia jasotzia. ”
etxia jan.
(c).
Esapidea.
Aberastasun guztiak xahutu.
“Jokuan biziau zan bai, eta etxia jan zeban. ”
etxerako modukua izan.
(c).
Esapidea.
Familiako kide izateko egokia izan.
“Etxerako moduko neskia dok eta ez litzakek iretzako gaizki etorriko. (SM Zirik).”
2.etxe, etxia.
Izena.
Hitz konposatuen bigarren osagai gisa, armazoia, eskulekua, egitura.
bére, bería.
(a).
Izenlaguna.
Su, de él.
“Eztau zaintzen bere burua.”
Esamoldeak:
beriákin urten.
(b).
Esapidea.
Salirse con la suya.
“Temoso utsa da; beti beriakin urten biar izaten dau. “”
Salirse con la suya»ren kalkoa izan daiteke. Adinekoek beria eiñ darabilte, batez ere..
beriak eta bi entzun, artu....
(c).
Esapidea.
Galantak entzun, hartu.
“Beriak eta bi entzun zittuan Atutxak lengunian./ Beriak eta bi artuta etorri zien (zartadak)”
bería eiñ.
(b).
Esapidea.
beriakin urten.
Hacer lo que uno quiere, tercamente.
“Makiña bat aldiz esan gontsan ez joateko, baiña arek beria eiñ arte eztauka bakeik. ”
bere kabuz.
Adberbioa.
Leintz.
bere kasa.
Bere kasa, bere kontura.
“Jolasien da berbetan euren kabuz. (Orm Aram).”
beré kasa.
(c).
Adberbioa.
bere kasetara, bere kabuz.
A su aire.
“Zuen mutikua bere kasa ibiltzen da ikastolan, an bere txokotxuan, bere jolasekin./ Tomasi bere kasa laga biar izaten jakon lanian, bestela etxuan erdi lanik eitten.”
Baita: nere edo neure kasa, zure edo zeure, eren, etab. Nik neure kasa ikasi neban ordenadoria erabiltzen./ Makakorroia dok e, ganauak estuasun baten, burrukan dabitzenian, ero matxorratutakuak eren kasa, jartzeittuk ola makakorroe baten, miña etarata. Don.
.
beré ártekotan (egon, ibili...).
(c).
Esapidea.
Bere pentsamenduetan murgilduta. · Sumido en sus pensamientos.
“Aura bere artekotan egoten da ta etxao iñoi kasoik pe eitten./ Parian pasau naiz eta ezta akordau be eiñ, bere artekotan zebillen da.”
Bakarrik berba egiten dutenengatik ere bere artekotan kriston ekiñaldixak egiten dituela eta horrelakoak esan ohi dira: Andria il jakonetik bere artekotan ibiltzen dok jota sua. BERE ARTEKUAK ESATEN ere bai. NERE ARTEKOTAN ere entzun daiteke. BERE ARTEKO ERLOJERUA zela dio gure informatzaile batek erlojuak konpontzeko afizioa zuen gizon batez..
Su, de él.
“Eztau zaintzen bere burua.”
Esamoldeak:
beriákin urten.
(b).
Esapidea.
Salirse con la suya.
“Temoso utsa da; beti beriakin urten biar izaten dau. “”
Salirse con la suya»ren kalkoa izan daiteke. Adinekoek beria eiñ darabilte, batez ere..
beriak eta bi entzun, artu....
(c).
Esapidea.
Galantak entzun, hartu.
“Beriak eta bi entzun zittuan Atutxak lengunian./ Beriak eta bi artuta etorri zien (zartadak)”
bería eiñ.
(b).
Esapidea.
beriakin urten.
Hacer lo que uno quiere, tercamente.
“Makiña bat aldiz esan gontsan ez joateko, baiña arek beria eiñ arte eztauka bakeik. ”
bere kabuz.
Adberbioa.
Leintz.
bere kasa.
Bere kasa, bere kontura.
“Jolasien da berbetan euren kabuz. (Orm Aram).”
beré kasa.
(c).
Adberbioa.
bere kasetara, bere kabuz.
A su aire.
“Zuen mutikua bere kasa ibiltzen da ikastolan, an bere txokotxuan, bere jolasekin./ Tomasi bere kasa laga biar izaten jakon lanian, bestela etxuan erdi lanik eitten.”
Baita: nere edo neure kasa, zure edo zeure, eren, etab. Nik neure kasa ikasi neban ordenadoria erabiltzen./ Makakorroia dok e, ganauak estuasun baten, burrukan dabitzenian, ero matxorratutakuak eren kasa, jartzeittuk ola makakorroe baten, miña etarata. Don.
.
beré ártekotan (egon, ibili...).
(c).
Esapidea.
Bere pentsamenduetan murgilduta. · Sumido en sus pensamientos.
“Aura bere artekotan egoten da ta etxao iñoi kasoik pe eitten./ Parian pasau naiz eta ezta akordau be eiñ, bere artekotan zebillen da.”
Bakarrik berba egiten dutenengatik ere bere artekotan kriston ekiñaldixak egiten dituela eta horrelakoak esan ohi dira: Andria il jakonetik bere artekotan ibiltzen dok jota sua. BERE ARTEKUAK ESATEN ere bai. NERE ARTEKOTAN ere entzun daiteke. BERE ARTEKO ERLOJERUA zela dio gure informatzaile batek erlojuak konpontzeko afizioa zuen gizon batez..
bere kautan.
(d).
Adberbioa.
Eibar.
bere kautakuetan (Eib.)..
Norbere buruarekin berbetan.
“Nere kautakuetan nindoian mendixan ziar. (Etxba Eib).”
Eibar.
bere kautakuetan (Eib.)..
Norbere buruarekin berbetan.
“Nere kautakuetan nindoian mendixan ziar. (Etxba Eib).”
páre.
1.pare, pária.
(a).
Izena.
Par, conjunto de dos.
“Egunian pare bat pakete erretzen dau.”
Esaerak:
Au dok paria, karakola ta baria.
(b).
Esaera.
Biak antzerakoak direla.
2.pare.
(b).
Juntagailua.
Bezala, moduan. · Como, igual que.
“Txarrixan pare jaten dau./ Aberatsen pare bizi aiz i.”
ZEREN pare, beraz, zerbaitekin edo norbaitekin konparatzen denean. Ezin da esan "ildda pare zeuan", ilda bezala edo ilda moduan esateko..
3.páre, pária.
(c).
Izena.
Aurrez aurre edo alboan dagoen unea. Lekuzkoetan, batik bat.
“Gure etxe paria piñuz beteta dago./ Gasolinera parian izan da akzidentia./ Kendu zaitte paretik./ Parera aillegau zanian preguntia ein zostan.”
Esamoldeak:
parian pareko.
parian parekua.
"Garaiari edo une bakoitzari dagokiona.
“—Ibiltze giñan ba gu olako gonekiñ, e. —Parian pareko." (Lar Antz).”
Sasoian sasoiko gauzak.
bere parian.
Adberbioa.
"Garai edo une hartan.
“Ilaturia bere parian ona izen zan." (Lar Antz).”
1.pare, pária.
(a).
Izena.
Par, conjunto de dos.
“Egunian pare bat pakete erretzen dau.”
Esaerak:
Au dok paria, karakola ta baria.
(b).
Esaera.
Biak antzerakoak direla.
2.pare.
(b).
Juntagailua.
Bezala, moduan. · Como, igual que.
“Txarrixan pare jaten dau./ Aberatsen pare bizi aiz i.”
ZEREN pare, beraz, zerbaitekin edo norbaitekin konparatzen denean. Ezin da esan "ildda pare zeuan", ilda bezala edo ilda moduan esateko..
3.páre, pária.
(c).
Izena.
Aurrez aurre edo alboan dagoen unea. Lekuzkoetan, batik bat.
“Gure etxe paria piñuz beteta dago./ Gasolinera parian izan da akzidentia./ Kendu zaitte paretik./ Parera aillegau zanian preguntia ein zostan.”
Esamoldeak:
parian pareko.
parian parekua.
"Garaiari edo une bakoitzari dagokiona.
“—Ibiltze giñan ba gu olako gonekiñ, e. —Parian pareko." (Lar Antz).”
Sasoian sasoiko gauzak.
bere parian.
Adberbioa.
"Garai edo une hartan.
“Ilaturia bere parian ona izen zan." (Lar Antz).”
berebizikóik ázkarren, berebizikóik onduen.
(d).
Esapidea.
Oso azkar, ondo.
“Jausi nok lur da guzti ponportara. Sei urte altuena eukiko nittuan. Salto ein jok gure aittak. Nik ordurako zulotik urten da bai ezkutau be berebizikoik azkarren, bestela e... (Anizetaren iloba Karmeleri jasoa)./ Berebizikoik onduen pasau giñuan Donostian.”
Ia galdua.
.
Oso azkar, ondo.
“Jausi nok lur da guzti ponportara. Sei urte altuena eukiko nittuan. Salto ein jok gure aittak. Nik ordurako zulotik urten da bai ezkutau be berebizikoik azkarren, bestela e... (Anizetaren iloba Karmeleri jasoa)./ Berebizikoik onduen pasau giñuan Donostian.”
Ia galdua.
.
beregándu.
(c).
du
Aditza.
Bereganatu. · Apropiarse.
“Tio il zanian aren liburu guztiak beregandu zittuan.”
Baita: neregandu edo neuregandu, iregandu edo euregandu, guregandu edo geuregandu, zuregandu edo zeuregandu, zeuengandu, eregandu.
.
Bereganatu. · Apropiarse.
“Tio il zanian aren liburu guztiak beregandu zittuan.”
Baita: neregandu edo neuregandu, iregandu edo euregandu, guregandu edo geuregandu, zuregandu edo zeuregandu, zeuengandu, eregandu.
.
bereki, berekixa.
Adjektiboa.
"Beti berearekin atera behar duen pertsona.
“Irekin ezin dok diskutidu be iñ, bereki bat aiz da." (Lar Antz).”
"Beti berearekin atera behar duen pertsona.
“Irekin ezin dok diskutidu be iñ, bereki bat aiz da." (Lar Antz).”
2.berekizko, berekizkua.
Izena.
Antzuola.
"Petacho.
“Berekizkua ipini zotsan praketan." (Lar Antz).”
adábakiñ, mániki, txaplata.
Antzuola.
"Petacho.
“Berekizkua ipini zotsan praketan." (Lar Antz).”
adábakiñ, mániki, txaplata.
berekizko, berekizkua.
1.berekizko, berekizkua.
Izena.
Antzuola.
"Bere modukoa, bere berdina.
“Saldia berekizkua botatzen bajatzu, obia ertengo jatzu." (Lar Antz).”
2.berekizko, berekizkua.
Izena.
Antzuola.
"Petacho.
“Berekizkua ipini zotsan praketan." (Lar Antz).”
adábakiñ, mániki, txaplata.
1.berekizko, berekizkua.
Izena.
Antzuola.
"Bere modukoa, bere berdina.
“Saldia berekizkua botatzen bajatzu, obia ertengo jatzu." (Lar Antz).”
2.berekizko, berekizkua.
Izena.
Antzuola.
"Petacho.
“Berekizkua ipini zotsan praketan." (Lar Antz).”
adábakiñ, mániki, txaplata.
bérekoi, bérekoixa.
(d).
Adjektiboa.
Bere arrazoitik atera ezindakoa. · Terco, -a.
“Aura berekoixa mortala don; ikusi bai begixen aurrian ola eztala eta ala ta be beriai segi ta segi.”
Gutxi erabilia. "«Egoista" zentzuan ez da entzuten..
Bere arrazoitik atera ezindakoa. · Terco, -a.
“Aura berekoixa mortala don; ikusi bai begixen aurrian ola eztala eta ala ta be beriai segi ta segi.”
Gutxi erabilia. "«Egoista" zentzuan ez da entzuten..
bérez.
(a).
Adberbioa.
Espontáneamente, de por sí, por naturaleza.
“Gripia berez pasau jat./ Lanak eztie berez eitten.”
Esamoldeak:
berez-berez.
(c).
Adberbioa.
BEREZ, indarturik.
“Zu trankil. Ori berez-berez etorriko jatzu.”
Espontáneamente, de por sí, por naturaleza.
“Gripia berez pasau jat./ Lanak eztie berez eitten.”
Esamoldeak:
berez-berez.
(c).
Adberbioa.
BEREZ, indarturik.
“Zu trankil. Ori berez-berez etorriko jatzu.”
