aditza
- 2. etara. (c). du aditza. Lehiaketa bat irabazi. Ganar una competición.. Lejarretak etara dau gaurko etapia./ Baietz Realak etara ligia./ Aiuntamentuko puestua zeiñek etarako ete dau? .
- 1. etara. (a). du aditza. ATARA (EIB., OÑ., LEIN.). Atera. Sacar, obtener, hacer.. Ezta burua kotxeko bentanatik etara biar. Erretratuak etaratzera noia.. KARNETA ETARA, ERRETRATUAK ETARA, TITULUA ETARA eta abar. . onetik etara, . (-). . 1. onetik etara, . (c). esapidea. Pazientzia galdu eragin.. Onek umiok nere onetik etaratzen najuek.. Nere, bere, zure... onetik etara .. 2. onetik etara, . (b). esapidea. Sacar las cosas de quicio.. Gauzak bere onetik etaratzen dienian, adios.... bizimodua etara, . (b). esapidea. Ganarse la vida.. Orrek ietargixan be etarako leukek bizimodua... aurrian etara, . (c). esapidea. Norbait indarrez kanpora atera.. Kamareruak artu eta aurrian etara zeban... aizía etara. (c). du aditza. Haizea korritzen hasi.. Aizia etara dau eta bentanak ixtera noia. ..
- 1. eten. (c). da-du aditza. Tentsioan edo tiran dagoen zerbait hautsi. Romper(se) algo que está en tensión.. Zapata-sokia eten jat./ Zanen bat daukat etenda. . étenda, . (-). . 1. étenda, . (c). adberbioa. Tiran dagoen zerbait apurtuta.. Etenda dago arginddarran kablia... 2. étenda, . (c). adberbioa. Neka-neka eginda, lehertuta.. Etenda aillegau giñan bakaziñotatik.. Ik. pót eiñ, ukatu...
- 1. etorri. (a). da aditza. Venir.. Kantsauta nator. . Etortzen dana artu biar, . (-). esaera. "Datorrena datorrela edo gertatzen dena gertatuta, onartu egin behar da." (Lar Antz)..
- 2. etorri. (c). da aditza. Ir (?). Inoiz JOAN zentzuan erabili ohi da. Adibidez Etortzen banok orra...! esan ohi dio mehatxukor nagusiak gazteari; edota Biar etorriko naiz zuenera bisitta bat eittera, laguna kalean topatu duzunean, edo telefonoz amari esan ohi diogu: Gaur ez gatoz bazkaltzera, ez goazela esateko. Zuenera etorri, alegia. Ni edo gu, zu zauden lekura etorri. Ikustekoa litzateke ea Euskal Herriko beste toki batzuetan ere gauza bera gertatzen den..
- 1. etsi. (c). dio aditza. "Perder la esperanza, dar por descontado el resultado adverso de una cosa." (Etxba Eib). Badaki partidua galduta daukala baiña ala be eziñ etsi./ Gaitz txarren bat dauka ta bera be etsitta dago./ Naiz da jakiñ-jakiñian egon, ezin dotsa etsi. . Gaixo sendaezinei buruz erabiltzen da sarri.. Ik. etsípen. étsi-etsíxan, . (c). adberbioa. Resignadamente, pero decididamente.. Azterketa pillia daukat eta gaur gabian etsi-etsixan zuzendukoittut./ Ala, eizu fregaua ointxe etsi-etsixan. ..
- 2. etsi. (c). dio aditza. Asmo edo ekintza bati laga. Abandonar un proyecto o aspiración.. Gure Julienek etsi jotsak beixa ipintzeko asmuai./ Illundu ein jakun da etsi ein gontsan. .
- etxóin. (a). du-dio aditza. ITXOIN, ITXEIN, ITXAIN, ETXAIN.... Itxaron. Esperar. Etxoin puxkat, belaxe nator da. . Edozenbat aldaera du: itxoin, itxein, itxain, etxain....
- étziñ. (a). da-du aditza. ÉTZAN. Tumbar(se).. Zelaixan etzin dda beixa./ Garixa ziero etzin ein dau aiziak. Don. . étzinddako bárriak, . (d). esapidea. Barre izugarriak, lurrean etzateko modukoak edo.. Neri berba eraitten (erderaz), da nik dana aldrebes. Baiña belaxe ikesi neban e. Arek etzinddako barriak eitte zittuen, etziñ bai... Aniz. .. étzindda, . (a). ÉTZANDA. Tumbado...
- 1. euki. (a). du aditza. Tener. "Dirua euki" ulertzen da zenbait testuingurutan.. Aura Mekolaldeko fabrikan ero ta, itxuria arek euki eingo zuan. JJp. . Inon emuna urrixa, obe da norberan eukixa, . (-). esaera. (Antzuola.) Inoren menpe egotea txarra da." (Lar Antz)... Ezer eztaukanak emon gura (edo gogua), . (-). esaera. "Ezer ez duenak beti borondate ona." (Lar Antz) .. Daukanak dauka, eztaukanak baleuka, . (d). esaera. .. Daukanari darixo, . (-). esaera. "Zer edo zer daukanak ezagun izaten duela.. Kriston BMWia erosi dau aldamenekuak. Daukanari darixo... órrek dáuka eukíxa, . (c). esapidea. Ugari daukala.. Keixa arbola orrek dauka eukixa. . Fruituez bakarrik entzun dut...
- 2. euki. (c). du aditza. Hizkuntzak jakin.. Ni seminaixuan egon nitzan frailletan da, erderaik ez geunkan, antxe puxkat ikasi entenditzeko beste. Don./ Baxilion alabiak iru idioma ei dauzka . estúdixuak éuki, . (c). esapidea. Tener estudios.. Etzeukan estudixoik pe ta errekauak eitten asi zan...
- euríxa járdun. (a). du aditza. EURÍXA IZAN. Estar lloviendo.. Eurixa diardu arra-arra./ Atzo afaittako orduan eurixa zan./ Oiñ euririk bada?. Ik. goixan-béian.
- éutsi. (a). dio aditza. EUNTSIÑ (ARAM.). Sostener, aguantar, resistir.. Zebillen aiziakin txapelai ezin notsan eutsi./ Mozkorrai eutsi ezindda zoian Patxi.. Eutsi, eutsi! oihukatzen da norbait, kirolaria adibidez, animatu nahi denean. . autsonáz, . (-). Eutsi, hartu, aginteran (hika n., pl., Ub.-Ang.). Autsonaz ire antiajuak... autsáz, . (-). Hartu, eutsi (hika m. plurala. Bergarako partean Uberan eta Angiozarren erabiltzen da bakarrik).. Autsaz nere zapatak... autsón, . (-). OTSÓN. Eutsi, hartu, aginteran (hika neska).. Autson ire jertse estimaua. .. autsá, . (-). OTSÓ. Hartu, eutsi! Eutsi-ren agintera(hika mutila).. Autsá ik lagatako maillukia./ Eztok asko merezi baiña otsó erregalua. .. autsí!, eutsi, har ezazu! eutsiren agintera zaharra. (-). aditza. AUTSÍ. Tori, eutsi, har ezazu! Eutsiren agintera zaharra. Tómalo!. Autsi atzo eskatu zostazun liburua./ Autsi milla peseta ta erosi nai dozuna..
- euzki epeletan. (c). da-du aditza. Eguzkitan, honek oso gogor jotzen ez duenean.. Ederki egoten da euzki epeletan liburua irakurtzen./ Etorri zaittez ona euzki epeletara..
- éuzkixak pasáu.. (b). du aditza. Coger una insolación.. Plaian luak artu ta euzkixak pasau, itxuria, ta gaixki dago ospittalian..
- 2. ezarri. (d). du aditza. Oilalokari habian arrautzak jarri txitak atera ditzan. Colocar huevos en el nido de la clueca para que los empolle.. Arrautzak ezartze jakon oillolokiai txitak etaratzeko. Arrautzak ezarri. Lokatuta zeuan oillo bat ipintze zan da arek etaratze zittuan txitak. Ogetabat arrautza uste dot izete ziela. Etxakixat zenbat egun biar izete zeben txitak etaratzeko, baiña ogetabat arrautza izete ziena bajakixat. Klem./ Oillua ezarritta dauku. Don./ Gaur goizian oillua arrautzekin ezarri dot. Klem. .
